Szlak historii Przygórza. Tablica 9. Stara droga węglowa
Dodano dnia: październik 2024
Szlak historii Przygórza. Tablica 9. Stara droga węglowa 1660 r.
W relacjach dawnych mieszkańców Przygórza, początki zasiedlenia górnego odcinka Piekielnicy, odnoszące się do lat 20. XVII w., i istnienia ścieżki wiodącej do dworu Wolibórz, związane były z kilkoma chatami, w których mieszkali hodowcy ryb, opiekujący się stawami na tej rzece. Jednak początki istnienia tej ścieżki w jej południowo-wschodnim odcinku sięgają końca XIII w., kiedy za czasów króla Czech Przemysła Ottokara II nad górną Woliborką u podnóża Golca powstała pierwsza osada poszukiwaczy rud minerałów, głównie srebra. Natomiast ok. 1297 r. z inicjatywy jego syna króla Wacława II, na szczycie Quingenberg (Garncarz) założono strażnicę strzegącą szlaku wzdłuż Piekielnicy. Ścieżka na tym odcinku łączyła osadę poszukiwaczy rud ze strażnicą.
W 1660 r., po założeniu huty szkła i osady Glashütte oraz osady Köpprich, ścieżka ta przekształciła się w często uczęszczaną drogę, którą transportowano szkło z huty Glashütte, przędzę owczą, zboże i mąkę z osady folwarcznej Köpprich. W 1697 r., w niedalekiej odległości od dworu Wolibórz, właściciel majątku uruchomił pierwszą w tym rejonie kopalnię węgla zwaną kopalnią "Volpersdorf" lub "Schlosshof" działającą do 1740 r. W 1779 r. na polu górniczym tej kopalni uruchomiono kopalnię "Valentin", a w latach 1790 i 1793 kolejno kopalnie "Sophie" i "Rudolph". Te dwie ostatnie znajdowały się w północno-zachodniej części majątku, przy potoku Granicznym, tworzącym w części swojego biegu granicę między majątkami Wolibórz i dolnym majątkiem w Jugowie. Wydobycie węgla i jego dystrybucja diametralnie zmieniły charakter, wielkość i znaczenie dotychczasowej ścieżki. Stała się ona ważną drogą transportowo-handlową, którą dowożono głównie węgiel do dworu, a w przeciwnym kierunku do utworzonej po 1780 r. faktorii handlowej na Przełęczy Woliborskiej, skąd węgiel dowożono do Bielawy i Dzierżoniowa, a drewno do Ząbkowic. Od tej chwili otrzymała ona miano "drogi węglowej". Do lat 1842-43 była jedyną drogą z Nowej Rudy przez Wolibórz na Przełęcz Woliborską, a stąd dalej do Bielawy i Dzierżoniowa.
Od 1821 r. droga węglowa stała się wyznacznikiem lokalizacji peryferyjnych szybów wydobywczych kopalni "Rudolph", której głównym szybem wydobywczym był szyb "Wiesen" oddalony o ok. 150 m od drogi w kierunku południowo-zachodnim. W powiększonym w 1821 r. polu górniczym do 1850 r. wydrążono 20 takich szybów peryferyjnych. Obecnie w terenie pozostały naziemne relikty siedmiu z nich: szyby "Franz", "Frohe Hoffnung", "Bernhard", "Belle Aliance", "Vorwärtz" i dalej, przed dworem w Woliborzu, szyby "Hubert" i "Wilhelm". W 1850 r. zlikwidowano większość z nich pozostawiając tylko trzy. Ich lokalizacja wzdłuż drogi węglowej nie była przypadkowa, a była ściśle związana z kosztami wydobycia węgla. Należy wyraźnie podkreślić, że szyby te nigdy nie były samodzielnymi kopalniami i jako szyby peryferyjne kopalni "Rudolph" stanowiły elementy jej struktury.
Początki utraty znaczenia tej drogi miały miejsce wraz z wybudowaniem drogi między górnym Woliborzem a Bielawą w latach 1842-43. Z kolei w 1892 r. wybudowano drogę powiatową na odcinku Wolibórz-Przygórze, która znacznie odciążył starą drogę węglową. Kres drogi węglowej nastąpił wraz z wybudowaniem w 1898 r. naziemnej transportowej kolejki linowej z kopalni "Rudolph" do kopalni "Ruben" w Kolnie (obecnie część Nowej Rudy). Od tego roku stara droga węglowa służyła już tylko do komunikacji pieszej i transportu leśnego.
1. Wylot drogi węglowej, skrzyżowanie z traktem przygórskim. Z prawej strony kopalnia węgla kamiennego "Hans" 1857 (autor E. Kawałkowa)
2. Widok dawnej drogi węglowej powyżej zabudowań Przygórza (autor E. Kawałkowa)
3. Lokalizacja kopalni "Hans" 1857 i peryferyjnych szybów wydobywczych (1821-1850) kopalni "Rudolph": Franz, Frohe Hoffnung, Bernhard, Belle Aliance i Vorwärtz, Hubert, Wilhelm (autor E. Kawałkowa)
4. Archiwalna mapa górnicza kopalni "Rudolph" z lokalizacją jej peryferyjnych szybów wydobywczych 1931 r. (archiwum ZPAS Przygórze)
5. Szyb peryferyjny "Franz" (autor E. Kawałkowa)
6. Szyb peryferyjny "Bernhard" (autor E. Kawałkowa)
7. Szyby peryferyjne "Belle Aliance" i "Vorwärtz" (autor E. Kawałkowa)
Opracowanie: Ewa Kawałkowa dla Sołectwa Przygórze w ramach realizacji Funduszu Sołeckiego 2025.
