Szlak historii Przygórza. Tablica 4. Zespół elementarnej szkoły katolickiej

Zespół "elementarnej szkoły katolickiej" 1876 r.

Od roku 1801 w państwie pruskim (do którego od 1740 r. wraz z całym Hrabstwem Kłodzkim, należało Przygórze) obowiązywała ustawa nakazująca zakładanie szkół elementarnych (podstawowych) w każdej wsi. W 1870 r. Przygórze wizytował inspektor szkolny August Knötel, który w swoim raporcie wykazał brak istnienia placówki w Przygórzu. Skutkiem tego raportu było przystąpienie w 1875 r. do budowy zespołu szkolnego, w skład którego wchodził budynek oraz (wymagane prawem z 1872 r.) boisko szkolne. W 1875 r. Julian Freund, ówczesny właściciel huty żelaza "Barbara", nazywany "wielkim przyjacielem Köppricha", przekazał mieszkańcom Przygórza działkę pod budowę szkoły. Działka ta położona była na prawym brzegu Piekielnicy, naprzeciw zabudowań huty. Budowę szkoły i urządzenie boiska ukończono w 1876 r. Pierwszy rok szkolny rozpoczął się w dniu Św. Marcina (11 listopada), a zakończył w dniu Św. Jerzego (23 kwietnia). Znakiem jej katolickości był żeliwny krzyż, wieńczący facjatkę nad wejściem do szkoły, obecny do dzisiaj.

Od samego początku funkcjonowały dwie klasy, a każda z nich dzieliła się na trzy oddziały. W szkole, z racji liczby mieszkańców Przygórza powyżej 50 osób, uczyło dwoje nauczycieli, którzy musieli mieć ukończone seminarium nauczycielskie. W programie była nauka pisania, czytania i religii, a z czasem wprowadzono jeszcze naukę historii, geografii, przyrody i rysunku. W budynku szkolnym musiały być wygospodarowane pomieszczenia na mieszkania dla nauczycieli, ogródki pod uprawę warzyw i gospodarczy budynek na ordynarię, czyli jęczmień, groch i proso, które nauczyciele otrzymywali od mieszkańców Przygórza. Ci musieli opłacić nie tylko budowę szkoły, ale także jej utrzymanie.

W 1929 r., zgodnie z projektem architekta Ferche, zbudowano powyżej szkoły drugi budynek kamienno-drewniany z podcieniem przed wejściem. Mieścił on także dwie klasy, toalety, a na użytkowym poddaszu – mieszkanie dla nauczycieli.

Po zakończeniu II wojny światowej w 1946 r. otwarto polską szkołę. Od połowy 1945 r. do lata 1946 r. urzędował w jej dolnym budynku leśniczy, gdyż w leśniczówce urządzono rotacyjne mieszkania dla przybywających do Przygórza polskich rodzin.

Pierwszymi nauczycielami w polskiej szkole było małżeństwo Pawła i Petroneli Rajców. Paweł Rajca został także jej pierwszym dyrektorem. Kolejnymi, do czasu likwidacji szkoły podstawowej w Przygórzu, byli: Maria Dudek, Konrad Berger i Teresa Sobera.

W 1969 r. przystąpiono do rozbudowy szkoły, dostawiając do jego tylnej ściany parterowy budynek, który mieścił długi hol, pokoje nauczycielskie, łazienki, toalety, pomieszczenia gospodarcze i kuchnię. Budowę zakończono w 1970 r., a fundamenty tej dobudówki zostały wykonane z kamienia pochodzącego z wysadzonego przez Niemców 9 maja 1945 r. mostu kolejowego na Zatorzu.

Szkołę zlikwidowano 1 września 2005 r., a pomieszczenia w jej budynkach przeznaczono na mieszkania dla przygórzan.



1. Archiwalne zdjęcie budynków szkoły, 1940 r. (dolny-slask.org.pl)



2. Archiwalne zdjęcie dolnego budynku szkoły z dobudówki z 1970 r. (polska-org.pl)



3. Archiwalne zdjęcie uczniów Elementarnej Szkoły w Köpprich i nauczycielki Friedy Latuschke, 1936, 1938 (www.volpersdorf.de/Köpprich)



4. Współczesne zdjęcie zespołu szkolnego, 2016 r. (polska-org.pl)



5. Krzyż na szczycie facjaty nad wejściem głównym, 2024 r. (autor E. Kawałkowa)


Opracowanie: Ewa Kawałkowa dla Sołectwa Przygórze w ramach realizacji Funduszu Sołeckiego 2025.